Follow us on:

Home

Inkscape tutorial: Kalligrafie

Bulia Byak, buliabyak@users.sf.net en Josh Andler, scislac@users.sf.net

Een van de fantastische gereedschappen die beschikbaar is in Inkscape is het gereedschap kalligrafie. Deze handleiding helpt je op weg met de werking van het gereedschap en demonstreert enkele basistechnieken in de kalligrafiekunst.

Gebruik Ctrl+Pijltjestoetsen, muiswiel of middenmuisknop om naar beneden te scrollen. Voor de basis van objecten maken, selectie en transformatie, zie de Basishandleiding in Help > Handleidingen.

Geschiedenis en stijlen

De woordenboekdefinitie van kalligrafie is “mooi schrijven” of “mooie en elegante schrijfkunst”. Per definitie is kalligrafie de kunst van het maken van mooie of elegante handschriften. Het komt misschien vreemd over, maar met een beetje oefening kan iedereen de basis van deze kunst beheersen.

De oudste vormen van kalligrafie gaan terug op de grottekeningen. Tot ongeveer 1440 n.Chr., voor de boekdrukkunst was uitgevonden, was kalligrafie de methode voor het maken van boeken en andere publicaties. Een schriftgeleerde moest elke individuele kopie van elk boek of publicatie met de hand schrijven. Schrijven gebeurde met een veer en inkt op materialen zoals perkament of doek. De door de eeuwen gebruikte lettertypes omvatten het Rustica, Karolingisch, Gotisch, etc. De meest waarschijnlijke gelegenheid waarbij men heden ten dage kalligrafie tegenkomt is op huwelijksuitnodigingen.

Er zijn drie hoofdstijlen van kalligrafie:

Deze handleiding focust in hoofdzaak op de Westerse kalligrafie, aangezien er bij de andere twee stijlen vaak een borstel gebruikt wordt (in plaats van een pen met punt), wat niet de wijze is waarop ons kalligrafiegereedschap nu functioneert.

Een handig voordeel dat we hebben ten opzichte van de schriftkunst uit het verleden is de opdracht Ongedaan maken: bij een fout is de volledige pagina niet geruïneerd. Inkscape's kalligrafiegereedschap laat ook enkele technieken toe die niet mogelijk zijn met het traditionele pen en papier.

Hardware

Je zal de beste resultaten verkrijgen indien je een tablet en pen gebruikt (bv. Wacom). Dankzij de flexibiliteit van het gereedschap kan zelfs diegene met alleen een muis vrij ingewikkelde kalligrafie maken, alhoewel er moeilijkheden zullen zijn met het maken van snelle vegen.

Inkscape kan gebruik maken van de drukgevoeligheid en hellingsgevoeligheid van een tabletpen dat deze features ondersteunt. De gevoeligheidsfuncties zijn standaard uitgeschakeld, omdat ze juist ingesteld moeten worden. Houdt ook in het achterhoofd dat kalligrafie met veer of pen met punt ook niet gevoelig zijn voor druk in tegenstelling met een borstel.

Indien je een tablet hebt en de gevoeligheidsfunctionaliteit wil gebruiken, moet je het toestel configureren. Deze configuratie is slechts éénmalig nodig; de instellingen worden bewaard. Voor het inschakelen van de ondersteuning moet het tablet ingeplugd zijn voor het starten van Inkscape en ga dan naar Invoerapparaten... in het menu Bestand. Met dit dialoogvenster kan je het voorkeursinstellingen voor het toestel en tablet pen kiezen. Schakel vervolgens over naar het kalligrafiegereedschap en verschakel de knoppen voor druk en hoek in de knoppenbalk. Vanaf nu zal Inkscape deze instellingen onthouden.

De kalligrafiepen van Inkscape kan gevoelig zijn voor de snelheid van de pennentrek (zie hieronder bij “Versmalling”). Bijgevolg, indien je een muis gebruikt, is 0 wellicht de beste waarde voor deze parameter.

Opties kalligrafiegereedschap

Schakel over naar het kalligrafiegereedschap door te drukken op Ctrl+F6, op C, of door te klikken op de knoppenbalk. Op de gereedschapsdetailsbalk zijn er 8 opties zichtbaar: Breedte & Versmalling & Hoek & Oriëntatie & Kapje & Beving & Wegglijden & Massa. Er zijn ook nog twee knoppen voor het inschakelen van druk- en hoekgevoeligheid (voor tekentabletten).

Breeedte & versmalling

Deze twee opties bepalen de breedte van je pennentrek. De breedte kan variëren tussen 1 en 100 en wordt (standaard) gemeten in eenheden relatief ten opzichte van je bewerkingsvenster, onafhankelijk van de zoom. Dit is logisch, omdat de natuurlijke “maat” in kalligrafie de omvang van de handbewegingen is. Het is dus handig om de breedte van je penpunt in constante verhouding met de grootte van je “tekenplank” te hebben en niet in reële eenheden, die het afhankelijk van de zoom zouden maken. Dit gedrag is echter optioneel. Je kan het veranderen indien je absolute eenheden van zoom verkiest. Om naar deze modus over te schakelen, gebruik het selectievakje op de voorkeurpagina van het gereedschap (open door de dubbelklikken op de gereedschapsknop.

Aangezien de penbreedte vaak verandert wordt, kan je deze veranderen zonder tussenkomst van de knoppenbalk met de pijltjestoetsen links en rechts of met een tablet dat drukgevoeligheid ondersteunt. Het leukste aan deze toetsen is dat ze werken terwijl je tekent. Je kan dus de breedte van je pennentrek gradueel veranderen in het midden van de lij:

An example image

De penbreedte kan ook afhankelijk zijn van de snelheid, bepaald door de parameter Versmalling. Deze parameter kan waarden aannemen van -100 tot 100. Nul betekent dat de breedte onafhankelijk is van de snelheid, positieve waarden maakt snelle pennentrekken smaller, terwijl negatieve waarden snelle pennentrekken breder maakt. De standaardwaarde van 0.1 zorgt voor middelmatige verdunning van snelle pennentrekken. Hier zijn enekel voorbeelden getekent met breedte=20 en hoek=90:

An example image

Voor de fun, stel breedte en verdunning beide in op 100 (maximum) en teken met schokkerige bewegingen om rare natuurlijk neuron-achtige vormen te krijgen:

An example image

Hoek & fixatie

Na de breedte is de hoek de meest belangrijke kalligrafieparameter. Het is de hoek van je pen in graden, van 0 (horizontaal) tot 90 (verticaal tegen de wijzers van de klok) of tot -90 (verticaal met de wijzers van de klok). Onthou dat wanneer je hoekgevoeligheid voor je tablet inschakelt, de parameter hoek grijs kleurt, aangezien de hoek bepaalt wordt door de hoek van je pen.

An example image

Elke traditionele kalligrafiestijl heeft zijn eigen standaard penhoek. Bijvoorbeeld, het Unciaal handschrift gebruikt een hoek van 25 graden. Bij meer gecompliceerde handschriften en bij gevorderde kalligrafen zal de hoek variëren tijdens het tekenen. Inkscape maakt dit mogelijk door het drukken op de pijltjestoetsen omhoog en omlaag of met een tablet dat hoekgevoeligheid ondersteunt. Voor kalligrafielessen voor beginners werkt het constant van de hoek het beste. Hier zijn voorbeelden van pennentrekken getekend met verschillende hoeken (fixatie=100):

An example image

Zoals je kan zien, is de lijn het smalst wanneer deze parallel en het breedst wanneer deze loodrecht met de oriëntatie getekend is. Positieve hoeken zijn het meest natuurlijk en traditioneel voor rechtshandige kalligrafie.

De mate van contrast tussen het smalste en breedste wordt bepaald door de parameter fixatie. De waarde 100 betekent dat de hoek altijd constant is zoals ingesteld bij Hoek. Het verlagen van de fixatie laat de pen een beetje tegen de richting van de lijn draaien. Met fixatie=0 draait de pen vrij zodat deze altijd loodrecht staat op de lijn en de hoek geen effect meer heeft:

An example image

Vanuit typografisch standpunt zijn maximum fixatie en bijgevolg maximum lijnbreedtecontrast (boven links) de kenmerken van de oude serif lettertypen, zoals Times of Bodoni, omdat deze lettertypen historisch een imitatie waren van vaste-pen-kalligrafie. Nul fixatie en nul breedtecontrast (boven rechts) aan de andere kant, suggereren moderne sans serif lettertypen zoals Helvetica.

Beving

Beving is bedoeld om een meer natuurlijk uitzicht te geven aan de kalligrafie. De mate van beving is aanpasbaar in de gereedschapsdetailsbalk tussen 0,0 en 1,0. Het beïnvloedt je lijnen zodat je alles tussen lichte oneffenheden en wilde vlekken kan verkrijgen. Dit vergroot het creatieve interval van het gereedschap significant.

An example image

Wegglijden & Massa

In tegenstelling tot breedte en hoek definiëren deze laatste twee parameters eerder hoe het gereedschap “aanvoelt” dan dat ze de visuele output beïnvloeden. Bijgevolg zijn er ook geen illustraties in deze sectie. Probeer ze gewoon om er een beter idee van te krijgen.

Wegglijden is de weerstand van het papier tegen de beweging van de pen. Standaard staat deze op het minimum (0). Deze parameter vergroten maakt het papier “slipperig”: indien de massa groot is, heeft de pen de neiging om weg te glijden bij scherpe bochten; indien de massa nul is, zorgt een hoge waarde voor wegglijden dat de pen wild wiebelt.

In de natuurkunde is massa datgene wat traagheid veroorzaakt. Hoe hoger de massa van het Inkscape kalligrafiegereedschap, hoe meer het achterblijft op je muispointer en hoe meer het scherpe bochten en snelle trekken in je lijn afvlakt. Standaard is deze waarde vrij klein (2) zodat het gereedschap snel en responsief is, maar je kan de massa verhogen om een tragere en effenere pen te krijgen.

Kalligrafievoorbeelden

Nu dat je de basismogelijkheden van het gereedschap kent, kan je proberen om enige echte kalligrafie te maken. Indien je nieuw in deze kunst bent, haal een goed kalligrafieboek en bestudeer het met Inkscape. Deze sectie zal je enkele eenvoudige voorbeelden tonen.

Om letter te maken moet je eerst en vooral een aantal linialen maken om je te helpen. Indien je in cursief schrijft, voeg enkele schuine hulplijnen toe tussen de twee linialen, bijvoorbeeld:

An example image

Zoom vervolgens in zodat de hoogte tussen de linialen overeenkomt met je meest natuurlijke range van handbewegingen, pas de breedte en hoek aan en schrijven maar!

Wellicht is het eerste ding dat je als beginnende kalligraaf wil doen, de basiselementen van letters oefenen — verticale en horizontale lijnen, ronde lijnen en cursieve lijnen. Hier zijn enkele letteronderdelen van het Unciaal handschrift:

An example image

Enkele bruikbare tips:

Hier zijn nog enkele lettervoorbeelden:

An example image

Conclusie

Kalligrafie is niet alleen fun. Het is een diep spirituele kunst die je zicht op alles wat je doet en ziet, kan beïnvloeden. Inkscape's kalligrafiegereedschap kan alleen dienen als een bescheiden introductie. En toch is het leuk om mee te spelen en kan het bruikbaar zijn in echte ontwerpen. Veel plezier!